黄帝内经 - 黄帝内经原文: https://huangdineijing.org/docs/ - 素问·重广补注黄帝内经素问序: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhong-guang-bu-zhu-huang-di-nei-jing-su-wen-xu/ - 素问·上古天真论篇第一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shang-gu-tian-zhen-lun/ - 素问·四气调神大论篇第二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/si-qi-tiao-shen-da-lun/ - 素问·生气通天论篇第三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/sheng-qi-tong-tian-lun/ - 素问·金匮真言论篇第四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jin-kui-zhen-yan-lun/ - 素问·阴阳应象大论篇第五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-ying-xiang-da-lun/ - 素问·阴阳离合篇第六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-li-he/ - 素问·六节藏象论篇第九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-jie-cang-xiang-lun/ - 素问·五藏生成篇第十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-cang-sheng-cheng/ - 素问·五藏别论篇第十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-cang-bie-lun/ - 素问·异法方宜论篇第十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yi-fa-fang-yi-lun/ - 素问·移精变气论篇第十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yi-jing-bian-qi-lun/ - 素问·汤液醪醴论篇第十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tang-ye-lao-li-lun/ - 素问·玉版论要篇第十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yu-ban-lun-yao/ - 素问·脉要精微论篇第十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/mai-yao-jing-wei-lun/ - 素问·诊要经终论篇第十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhen-yao-jing-zhong-lun/ - 素问·平人气象论篇第十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ping-ren-qi-xiang-lun/ - 素问·玉机真藏论篇第十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yu-ji-zhen-cang-lun/ - 素问·三部九候论篇第二十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/san-bu-jiu-hou-lun/ - 素问·经脉别论篇第二十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jing-mai-bie-lun/ - 素问·藏气法时论篇第二十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/cang-qi-fa-shi-lun/ - 素问·宣明五气篇第二十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/xuan-ming-wu-qi/ - 素问·血气形志篇第二十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/xue-qi-xing-zhi/ - 素问·宝命全角论篇第二十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bao-ming-quan-jiao-lun/ - 素问·八正神明论篇第二十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ba-zheng-shen-ming-lun/ - 素问·离合真邪论篇第二十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/li-he-zhen-xie-lun/ - 素问·通评虚实论篇第二十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tong-ping-xu-shi-lun/ - 素问·太阴阳明论篇第二十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tai-yin-yang-ming-lun/ - 素问·阳明脉解篇第三十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yang-ming-mai-jie/ - 素问·热论篇第三十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/re-lun/ - 素问·刺热篇第三十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-re/ - 素问·评热病论篇第三十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ping-re-bing-lun/ - 素问·逆调论篇第三十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ni-tiao-lun/ - 素问·疟论篇第三十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/nue-lun/ - 素问·刺疟篇第三十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-nue/ - 素问·气厥论篇第三十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-jue-lun/ - 素问·咳论篇第三十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ke-lun/ - 素问·举痛论篇第三十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ju-tong-lun/ - 素问·腹中论篇第四十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/fu-zhong-lun/ - 素问·刺腰痛篇第四十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-yao-tong/ - 素问·风论篇第四十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/feng-lun/ - 素问·痹论篇第四十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bi-lun/ - 素问·痿论篇第四十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wei-lun/ - 素问·厥论篇第四十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jue-lun/ - 素问·病能论篇第四十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bing-neng-lun/ - 素问·奇病论篇第四十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-bing-lun/ - 素问·大奇论篇第四十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/da-qi-lun/ - 素问·脉解篇第四十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/mai-jie/ - 素问·刺要论篇第五十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-yao-lun/ - 素问·刺齐论篇第五十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-qi-lun-pian/ - 素问·刺禁论篇第五十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-jin-lun-pian/ - 素问·刺志论篇第五十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-zhi-lun-pian/ - 素问·针解篇第五十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhen-jie-pian/ - 素问·长刺节论篇第五十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhang-ci-jie-lun-pian/ - 素问·皮部论篇第五十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/pi-bu-lun-pian/ - 素问·经络论篇第五十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jing-luo-lun-pian/ - 素问·气穴论篇第五十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-xue-lun-pian/ - 素问·气府论篇第五十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-fu-lun-pian/ - 素问·骨空论篇第六十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/gu-kong-lun-pian/ - 素问·水热穴论篇第六十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shui-re-xue-lun-pian/ - 素问·调经论篇第六十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/diao-jing-lun-pian/ - 素问·缪刺论篇第六十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/miu-ci-lun-pian/ - 素问·四时刺逆从论篇第六十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/si-shi-ci-ni-cong-lun/ - 素问·标本病传论篇第六十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/biao-ben-bing-chuan-lun-pian/ - 素问·天元纪大论篇第六十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tian-yuan-ji-da-lun-pian/ - 素问·五运行大论篇第六十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-yun-xing-da-lun-pian/ - 素问·六微旨大论篇第六十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-wei-zhi-da-lun-pian/ - 素问·气交变大论篇第六十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-jiao-bian-da-lun-pian/ - 素问·五常政大论篇第七十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-chang-zheng-da-lun-pian/ - 素问·六元正纪大论篇第七十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-yuan-zheng-ji-da-lun-pian/ - 素问·刺法论篇第七十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-fa-lun-pian/ - 素问·本病论篇第七十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ben-bing-lun-pian/ - 素问·至真要大论篇第七十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhi-zhen-yao-da-lun-pian/ - 素问·着至教论篇第七十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhe-zhi-jiao-lun-pian/ - 素问·示从容论第七十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shi-cong-rong-lun/ - 素问·疏五过论篇第七十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shu-wu-guo-lun/ - 素问·征四失论篇第七十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zheng-si-shi-lun-pian/ - 素问·阴阳类论篇第七十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-lei-lun-pian/ - 素问·方盛衰论篇第八十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/fang-sheng-shuai-lun-pian/ - 素问·解精微论篇第八十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jie-jing-wei-lun-pian/ - 灵枢/序: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ling-shu-xu/ - 灵枢/九针十二原第一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-zhen-shi-er-yuan-di-yi/ - 灵枢/本输第二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-shu-di-er/ - 灵枢/小针解第三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xiao-zhen-jie-di-san/ - 邪气藏府病形第四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xie-qi-cang-fu-bing-xing-di-si/ - 灵枢/根结第五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/gen-jie-di-wu/ - 灵枢/寿夭刚柔第六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shou-yao-gang-rou-di-liu/ - 灵枢/官针第七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/guan-zhen-di-qi/ - 灵枢/本神第八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-shen-di-ba/ - 灵枢/终始第九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhong-shi-di-jiu/ - 灵枢/经脉第十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ling-shu-di-shi/ - 灵枢/经别第十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-bie-di-shi-yi/ - 灵枢/经水第十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-shui-di-shi-er/ - 灵枢/经筋第十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-jin-di-shi-san/ - 灵枢/骨度第十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/gu-du-di-shi-si/ - 灵枢/五十营第十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-shi-ying-di-shi-wu/ - 灵枢/营气第十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ying-qi-di-shi-liu/ - 灵枢/脉度第十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/mai-du-di-shi-qi/ - 灵枢/营卫生会第十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ying-wei-sheng-hui-di-shi-ba/ - 灵枢/四时气第十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/si-shi-qi-di-shi-jiu/ - 灵枢/五邪第二十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-xie-di-er-shi/ - 灵枢/寒热病第二十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/han-re-bing-di-er-shi-yi/ - 灵枢/癫狂病第二十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/dian-kuang-bing-di-er-shi-er/ - 灵枢/热病第二十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/re-bing-di-er-shi-san/ - 灵枢/厥病第二十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jue-bing-di-er-shi-si/ - 灵枢/病本第二十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bing-ben-di-er-shi-wu/ - 灵枢/杂病第二十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/za-bing-di-er-shi-liu/ - 灵枢/周痹第二十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhou-bi-di-er-shi-qi/ - 灵枢/口问第二十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/kou-wen-di-er-shi-ba/ - 灵枢/师传第二十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shi-chuan-di-er-shi-jiu/ - 灵枢/决气第三十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jue-qi-di-san-shi/ - 灵枢/肠胃第三十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/chang-wei-di-san-shi-yi/ - 灵枢/平人绝谷第三十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ping-ren-jue-gu-di-san-shi-er/ - 灵枢/海论第三十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/hai-lun-di-san-shi-san/ - 灵枢/五乱第三十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-luan-di-san-shi-si/ - 灵枢/胀论第三十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhang-lun-di-san-shi-wu/ - 灵枢/五癃津液别第三十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-long-jin-ye-bie-di-san-shi-liu/ - 灵枢/五阅五使第三十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-yue-wu-shi-di-san-shi-qi/ - 灵枢/逆顺肥瘦第三十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ni-shun-fei-shou-di-san-shi-ba/ - 灵枢/血络论第三十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xue-luo-lun-di-san-shi-jiu/ - 灵枢/阴阳清浊第四十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-qing-zhuo-di-si-shi/ - 灵枢/阴阳系日月第四十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-xi-ri-yue-di-si-shi-yi/ - 灵枢/病传第四十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bing-chuan-di-si-shi-er/ - 灵枢/淫邪发梦第四十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-xie-fa-meng-di-si-shi-san/ - 灵枢/顺气一日分为四时第四十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shun-qi-yi-ri-fen-wei-si-shi-di-si-shi-si/ - 灵枢/外揣第四十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wai-chuai-di-si-shi-wu/ - 灵枢/五变第四十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-bian-di-si-shi-liu/ - 灵枢/本藏第四十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-cang-di-si-shi-qi/ - 灵枢/禁服第四十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jin-fu-di-si-shi-ba/ - 灵枢/五色第四十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-se-di-si-shi-jiu/ - 灵枢/论勇第五十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-yong-di-wu-shi/ - 灵枢/背腧第五十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bei-shu-di-wu-shi-yi/ - 灵枢/卫气第五十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-di-wu-shi-er/ - 灵枢/论痛第五十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-tong-di-wu-shi-san/ - 灵枢/天年第五十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/tian-nian-di-wu-shi-si/ - 灵枢/逆顺第五十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ni-shun-di-wu-shi-wu/ - 灵枢/五味第五十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-wei-di-wu-shi-liu/ - 灵枢/水胀第五十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shui-zhang-di-wu-shi-qi/ - 灵枢/贼风第五十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zei-feng-di-wu-shi-ba/ - 灵枢/卫气失常第五十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-shi-chang-di-wu-shi-jiu/ - 灵枢/玉版第六十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yu-ban-di-liu-shi/ - 灵枢/五禁第六十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-jin-di-liu-shi-yi/ - 灵枢/动输第六十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/dong-shu-di-liu-shi-er/ - 灵枢/五味论第六十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-wei-lun-di-liu-shi-san/ - 灵枢/阴阳二十五人第六十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-er-shi-wu-ren-di-liu-shi-si/ - 灵枢/五音五味第六十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-yin-wu-wei-di-liu-shi-wu/ - 灵枢/百病始生第六十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bai-bing-shi-sheng-di-liu-shi-liu/ - 灵枢/行针第六十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/hang-zhen-di-liu-shi-qi/ - 灵枢/上膈第六十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shang-ge-di-liu-shi-ba/ - 灵枢/忧恚无言第六十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/you-hui-wu-yan-di-liu-shi-jiu/ - 灵枢/寒热第七十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/han-re-di-qi-shi/ - 灵枢/邪客第七十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xie-ke-di-qi-shi-yi/ - 灵枢/通天第七十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/tong-tian-di-qi-shi-er/ - 灵枢/官能第七十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/guan-neng-di-qi-shi-san/ - 灵枢/论疾诊尺第七十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-ji-zhen-chi-di-qi-shi-si/ - 灵枢/刺节真邪第七十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ci-jie-zhen-xie-di-qi-shi-wu/ - 灵枢/卫气行第七十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-hang-di-qi-shi-liu/ - 灵枢/九宫八风第七十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-gong-ba-feng-di-qi-shi-qi/ - 灵枢/九针论第七十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-zhen-lun-di-qi-shi-ba/ - 灵枢/岁露论第七十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/sui-lu-lun-di-qi-shi-jiu/ - 灵枢/大惑论第八十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/da-huo-lun-di-ba-shi/ - 灵枢/痈疽第八十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yong-ju-di-ba-shi-yi/ - 素问·灵兰秘典论篇第八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ling-lan-mi-dian-lun/ - 素问·阴阳别论篇第七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-bie-lun/ # 九针论第七十八 黄帝曰:余闻九针于夫子,众多博大矣,余犹不能寤,敢问九针焉生,何因而有名?岐伯曰:九针者,天地之大数也,始于一而终于九。故曰:一以法天,二以法地,三以法人,四以法时,五以法音,六以法律,七以法星,八以法风,九以法野。 黄帝曰:以针应九之数,奈何?岐伯曰:夫圣人之起天地之数也,一而九之,故以立九野。九而九之,九九八十一,以起黄钟数焉,以针应数也。 一者,天也。天者,阳也。五藏之应天者肺,肺者,五藏六府之盖也,皮者,肺之合也,人之阳也。故为之治针,必以大其头而锐其末,令无得深入而阳气出。 二者,地也。人之所以应土者,肉也。故为之治针,必筩其身而员其末,令无得伤肉分,伤则气得竭。 三者,人也。人之所以成生者,血脉也。故为之治针,必大其身而员其末,令可以按脉物陷,以致其气,令邪气独出。 四者,时也。时者,四时八风之客于经络之中,为瘤病者也。故为之治针,必筩其身而锋其末,令可以泻热出血,而痼病竭。 五者,音也。音者,冬夏之分,分于子午,阴与阳别,寒与热争,两气相搏,合为痈脓者也。故为之治针,必令其末如剑锋,可以取大脓。 六者,律也。律者,调阴阳四时而合十二经脉,虚邪客于经络而为暴痹者也。故为之治针,必令尖如厘,且员其锐,中身微大,以取暴气。 七者,星也。星者,人之七窍,邪之所客于经,而为痛痹,合于经络者也。故为之治针,令尖如蚊虻喙,静以徐往,微以久留,正气因之,真邪俱往,出针而养者也。 八者,风也。风者,人之股肱八节也。八正之虚风,八风伤人,内舍于骨解腰脊节腠理之间为深痹也。故为之治针,必长其身,锋其末,可以取深邪远痹。 九者,野也。野者,人之节解皮肤之间也。淫邪流溢于身,如风水之状,而留不能过于机关大节者也。故为之治针,令尖如挺,其锋微员,以取大气之不能过于关节者也。 黄帝曰:针之长短有数乎?岐伯曰:一曰铁针者,取法于巾针,去末寸半,卒锐之,长一寸六分,主热在头身也。二曰员针,取法于絮针,其身而卵其锋,长一寸六分,主治分间气。三曰提针,取法于黍粟之锐,长三寸半,主按脉取气,令邪出。四曰锋针,取法于絮针,其身,锋其末,长一寸六分,主痈热出血。五曰铍针,取法于剑锋,广二分半,长四寸,主大痈脓,两热争者也。六曰员利针,取法于厘针,微大其末,反小其身,令可深内也,长一寸六分。主取痈痹者也。七曰毫针,取注于毫毛,长一寸六分,主寒热痛痹在络者也。八曰长针,取法于綦针,长七寸,主取深邪远痹者也。九曰大针,取法于锋针,其锋微员,长四寸,主取大气不出关节者也。针形毕矣,此九针大小长短法也。 黄帝曰:愿闻身形,应九野,奈何?岐伯曰:请言身形之应九野也,左足应立春,其日戊寅己丑。左胁应春分,其日乙卯。左手应立夏,其日戊辰己巳。膺喉首头应夏至,其日丙午。右手应立秋,其中戊申己末。右胁应秋分,其日辛酉。右足应立冬,其日戊戌己亥。腰尻下窍应冬至,其日壬子。六腑下三脏应中州,其大禁,大禁太一所在之日,及诸戊己。凡此九者,善候八正所在之处。所主左右上下身体有痈肿者,欲治之,无以其所直之日溃治之,是谓天忌日也。 形东志苦,病生于脉,治之于灸刺。形苦志东,病生于筋,治之以熨引。形东志东,病生于肉,治之以针石。形苦志苦,病生于咽喝,治之以甘药。形数惊恐,筋脉不通,病生于不仁,治之以按摩谬药。是谓形。 五脏气,心主噫,肺主咳,肝主语,脾主吞,肾主欠。 六腑气,胆为怒,胃为气逆秽,大肠小肠为泄,膀胱不约为遗溺,下焦溢为水。 五味:酸入肝,辛入肺,苦入心,甘入脾,咸入肾,淡入胃,是谓五味。 五并:精气并肝则忧,并心则喜,并肺则悲,并肾则恐,并脾则畏,是谓五精之气,并于脏也。 五恶:肝恶风,心恶热,肺恶寒,肾恶燥,脾恶湿,此五脏气所恶也。 五液:心主汗,肝主泣,肺主涕,肾主唾,脾主液,此五液所出也。 五劳:久视伤血,久卧伤气,久坐伤肉,久立伤骨,久行伤筋,此五久劳所病也。 五走:酸走筋,辛走气,苦走血,咸走骨,甘走肉,是谓五走也。 五裁:病在筋,无食酸;病在气,无食辛;病在骨,无食咸;病在血,无食苦;病在肉,无食甘。口嗜而欲食之,不可多也,必自裁也,命曰五裁。 五发:阴病发于骨,阳病发于血,阴病发于肉,阳病发于冬,阴病发于夏。 五邪:邪入于阳,则为狂;邪入于阴,则为血瘅;邪入于阳,转则为癫疾;邪入于阴,转则为瘖;阳入于阴,病静;阴出之于阳,病喜怒。 五藏:心藏神,肺藏魄,肝藏魂,脾藏意,肾藏精志也。 五主:心主脉,肺主皮,肝主筋,脾主肌,肾主骨。 阳明多血多气,太阳多血少气,少阳多气少血,太阴多血少气,厥阴多血少气,少阴多气少血。故曰刺阳明出血气,刺太阳出血恶气,刺少阳出气恶血,刺太阴出血恶气,刺厥阴出血恶气,刺少阴出气恶血也。 足阳明太阴为里表,少阳厥阴为表里,太阳少阴为表里,是谓足之阴阳也。手阳明太阴为表里,少阳心主为表里,太阳少阴为表里,是谓手之阴阳也。 ## 九针论第七十八注释 ①始于一而终于九:从一开始,到九终止。指一切事物由少到多的自然发展规律。 ②九以法野:野,是分野的意思。古代九州区域的划分叫做九野。 ③黄钟:六律之一,古代矫正音律的一种乐器。 ④盖:又叫华盖,指封建帝王专用的车盖或者伞。五脏中肺脏的部位最高,覆盖其他脏腑之上,形状如伞盖,所以说肺为五脏六腑之盖。 ⑤音者,冬夏之分,分于子午:音,指五音。冬至阴极阳生,月建在子;夏至阳极阴生,月建在午。 ⑥氂(máo):马尾长而有韧性的毛。 ⑦星者,人之七窍:北斗有七星,多以此为典例。天有七星,比拟人有七窍,可以引申为天空星辰密布,人身空窍也很多。 ⑧八节:概括通身关节的意思。 ⑨八正:指立春、立夏、立秋、立冬、春分、夏至、秋分、冬至。 ⑩虚风:贼风,指四时反常的气候。 淫邪:指邪气过盛,蔓延为害。 綦针:指缝纫用的长针。 九野:指九宫的位置。 大禁:大,普遍;禁,指禁忌针刺的日期。 熨引:指用药温熨导引。 针石:石针,通常称砭。为古代切刺皮肤,排脓放血的手术工具。 醪药:即药酒。 淡入胃:甘及薄为淡,属土。五谷都具淡味,而受纳于胃。 五劳:指劳逸过度,积久形成的五种劳伤。 裁:节制的意思。 转:搏结的意思。 癫疾:指头部疾患,如头痛、眩晕等。 表里:指内外阴阳的相互联系。阳经行于身体外侧,主表;阴经行于身体内侧,主里。 ## 九针论第七十八参考白话译文 黄帝说:听你讲解九针方面的学问后,觉得其内容真是丰富多彩、博大精深,但其中有些我还不能彻底领悟,请问九针的原理是如何产生的?为什么叫这个名字?岐伯说:九针是根据天地的大数而定的,它从一开始,到九终止。所以一数取法于天,二数取法于地,三数取法于人,四数取法于四时,五数取法于五音,六数取法于六律,七数取法于七星,八数取法于八风,九数取法于九州的分野。 黄帝说:针和九个数字是怎样相对应的呢?岐伯说:古代圣人发明了天地的数理,从一到九为基本数,所以据此建立了九州的分野。若将九与九相乘,九九八十一,便创立了黄钟之数,九针正与此数相应。 一数应于天,天属阳。五脏中与天相应的是肺脏,因肺在脏腑中的位置最高,覆盖着五脏六腑,犹如天覆盖万物一样。人体在外的皮肤,也是属于阳分的浅表部,针对这种浅表的病症,制造了九针,其针头大,针尖锐利如箭头,利于浅刺而不致深入肌肉,仅取其通调肌表的阳气,排出邪气。 二数应于地,在人体与脾相应。脾属土而外主肌肉,为治疗肌肉的病症,制造了圆针,其针身硬直如圆柱,针尖椭圆如卵,用以治疗邪侵肌肉的病,而不致损伤肌肉,如果肌肉受伤过度,就会使脾气竭绝。 三数应于人。由于人的成长和生存依赖血脉的不断运行,所以为了治疗血脉的病症,制造了九针,其针身大,针尖圆面微尖,可用来按摩脉络,而不致刺入皮肤、陷入肌肉,能使气血流通,充实正气,排出邪气。 四数应于四时。四时八方的风邪,侵入人体的经脉中,会导致顽固的病症。为了治疗这种顽固的疾病,制造了锋针,其针身长直似圆柱,针尖锋利,可用来泄除热邪,刺络放血,从而消除固疾。 五数应于五音。五音的五数,位于一和九两个数之间,在九宫数中,一代表冬至一阳初生之时,月建在子。九代表夏至阳气极盛之时,月建在午,五在二者中间。如果人体阴阳相离,寒热相争,两气搏聚,就会使气血滞而不散,发为痈脓。正是为了治疗这类病症,制造了铍针,其针尖扁而锋锐如剑,可用来刺破痈疽,排除脓血。 六数应于六律。六律高低有节,协调阴阳四时,与人体的十二经脉本配合。当虚邪贼风侵袭人体的经络时,就会引起突发性的痹症。为治疗这类病症,制成了圆利针,其针尖如长毛,圆而且锐,针身略粗,用以治疗急性病症。 七数应于七星,与人体的七窍相应。若外邪侵入经脉,就会产生痛痹,使邪气潜藏于经络中。为治疗这类病症,制成了毫针。其针尖纤细如蚊虻的嘴,针刺时要静候其气,慢慢地进针,轻微地提插,留针时间要长,使正气得以充实,邪气得以消散。出针后还要注意调养身体。 八数应于八风,与人体上下肢的八节相应。如四时八节的虚邪贼风侵袭人体,并侵入人体的骨缝、腰脊关节及腠理之间,就会造成邪气深着的痹症,为治疗这类病症,制成了长针,这种针针身较长,针尖锋利,用来治疗邪深日久的痹症。 九数应于九野,人体的关节骨缝和皮肤之间相应,当邪气侵淫深入,流注充溢于人体时,就会出现风水浮肿、水液留滞、关节肿大的病症。为治疗这类病症,制成了大针,其针形如杖,针身粗大,针锋微圆,以通利关节、运转大气,排泄关节内积滞的水汽。 黄帝说:针的长短,有一定的划分标准吗? 岐伯说:镵针模仿巾针制成,其针头大,在距离针的末端半寸左右,就尖锐突出,状如箭头,针长一寸六分,主治热在头、身的疾病,用来浅刺皮肤泻去热邪;圆针,模仿絮针制成,其针身硬直且为圆形,针头椭圆如卵,长一寸六分,主治邪在分肉之间的疾病,可作按摩之用;提针,模仿黍粟制成,其针头圆而微尖,针长三寸半,主要用来按摩经脉,使气血流通,排出邪气;锋针,也是模仿絮针制成的,针身硬直为圆柱形,针尖锐利,长一寸六分,用于泻热、放血;铍针,模仿宝剑的剑锋制成,宽二分半,长四寸,主治较大的痈脓,寒热相争的病症,用来切开痈排脓;圆利针,针形细长如毛,针尖稍大,针身稍小,用于深刺,长一寸六分,主治痈症和痹症;毫针,针形纤细如毫毛,长一寸六分,主治邪在络的寒热痛痹等病;长针,模仿綦针制成,长七寸,主治邪深病久的痹症;大针,模仿锋针制成,但针锋微圆,针身粗大,长四寸,主治因关节间积水而浮肿的病症。以上所述,就是九针的形状及大小长短的法度。 黄帝说:请你详细讲解一下人的形体是怎样与自然界的九野相应的? 岐伯说:请让我说明身形与九野相应的情况。左足应于立春艮宫即东北方,在日辰正当戊寅、己丑;左胁应于春分震宫即正东方,在日辰正当乙卯;左手应于立夏巽宫即东南方,在日辰正当戊辰、己巳;前胸、咽喉、头面应于夏至离宫即正南方,在日辰正当丙午;右手应于立秋坤宫即西南方,在日辰正当戊申、己未;右胁应于秋分兑宫即正西方,在日辰正当辛西;右足应于立冬至乾宫即西北方,在日辰正当戊戌、己亥;腰、尻、下窍应于冬至坎宫即正北方,在日辰正当壬子;六腑和肝、脾、肾三脏,都在膈下腹中的部位,应于中宫,其大禁的日期,为太一移居中宫所在之日,以及各戊己日。掌握了人体的九个部位与九个方位的相应关系,就可以测知八方当令节气的所在,及其与人体上下左右相应的各个部位。身体某处患有痈肿的,若要进行治疗,切不可在与其相应的时日里切破排脓,这就叫做天忌日。 形体安逸而精神苦闷的人,其病大多发在经脉,治疗时宜用艾灸和针刺;形体劳苦,但精神快乐的人,其病大多发于筋,应当用温熨和导引的治法;形体安逸、精神愉快的人,其病大多发在肌肉,治疗时要用针刺和砭石;形体劳苦,精神也苦闷的人,其病多发在咽喉,宜用味甘的药物调治;屡受惊恐,但筋脉气血通畅的,其病多发为肌肉麻痹不仁,治疗时要按摩和用药酒的方法。这就是五种形志之人生病时各自所具有的特点和治法。 五脏之气失调,各有其所发主的病症:心主噫气,肺主咳嗽,肝主多语,脾主吞酸,肾主呵欠。 六腑之气失调,也各有其主的病症:胆为怒,胃为呃逆,大肠小肠为泄泻,膀胱为遗尿,下焦为水肿。 五味入胃,各有其归属的脏腑:酸入肝,辛入肺,苦入心,甘入脾,咸入肾,淡入胃,称为五入。 五脏的精气相并,各有其所发生的病症:精气并于肝则肝气抑郁而生忧虑,并于心则喜笑,并于肺则悲泣,并于肾则善恐,并于脾则畏惧。 五脏之气所恶:肝恶风,心恶热,肺恶寒,肾恶燥,脾恶湿。 五脏化生五液:心主汗液,肝主目液,肺主涕液,肾主唾液,脾主涎液。 五种由于劳逸过度而造成的损伤有:久视伤血,久卧伤气,久坐伤肉,久立伤骨,久行则伤筋。 五味也各有所走向:酸走筋,辛走气,苦走血,咸走骨,甘走肉,称为五走。 饮食的五裁:病在筋的,不能多食酸味;病在气的,不能多食辛味;病在骨的,不能多食咸味;病在血的,不能多食苦味;病在肉的,不宜多食甘味。即使素有嗜好而想多吃,也不可吃得过多,必须自己注意加以节制。 五脏之发病:阴之为病,发骨疼等;阳之为病,多发血痹等;五味为痹,发于气不调;阳虚之病发于冬,阴虚之病发于夏。这就是所谓五发。 邪扰五脏所致的病变:邪气进入阳分,阳热炽盛则病狂;邪气进入阴分,阴寒过盛则为血痹;邪入阳分,抟而气上逆不下,就会引起头痛、眩晕之类病症。病邪进入阴分,搏聚不去而为哑,病邪由阳进入阴,则病势趋于静;病邪由阴出于阳,则易发怒。 五脏各有所藏:心藏神,肺藏魄,肝藏魂,脾藏意,肾藏志和精。 五脏的功能各有所主:心主血脉,肺主皮毛,肝主筋,脾主肌肉,肾主骨。 阳明经多血多气,太阳经多血少气,少阳经多气少血,厥阴经多血少气。所以说在针刺治疗时,阳明经宜出气出血;太阳经宜出血,不宜出气;少阳经宜出气不宜出血;太阴经宜出血不宜出气;厥阴经只可出血,不可出气;少阴经只可以出气而不适合出血。 足三阳经与足三阴经之间的关系为:足阳明胃经与足太阴脾经互为表里,足少阳胆经与足厥阴肝经互为表里,足太阳膀胱经与足少阴肾经互为表里。手三阴经与手三阳经之间的关系为:手阳明大肠经与手太阴肺经互为表里,手少阳三焦经与手厥阴心包经互为表里,手太阳小肠经与手少阴心经互为表里。