黄帝内经 - 黄帝内经原文: https://huangdineijing.org/docs/ - 素问·重广补注黄帝内经素问序: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhong-guang-bu-zhu-huang-di-nei-jing-su-wen-xu/ - 素问·上古天真论篇第一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shang-gu-tian-zhen-lun/ - 素问·四气调神大论篇第二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/si-qi-tiao-shen-da-lun/ - 素问·生气通天论篇第三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/sheng-qi-tong-tian-lun/ - 素问·金匮真言论篇第四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jin-kui-zhen-yan-lun/ - 素问·阴阳应象大论篇第五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-ying-xiang-da-lun/ - 素问·阴阳离合篇第六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-li-he/ - 素问·六节藏象论篇第九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-jie-cang-xiang-lun/ - 素问·五藏生成篇第十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-cang-sheng-cheng/ - 素问·五藏别论篇第十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-cang-bie-lun/ - 素问·异法方宜论篇第十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yi-fa-fang-yi-lun/ - 素问·移精变气论篇第十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yi-jing-bian-qi-lun/ - 素问·汤液醪醴论篇第十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tang-ye-lao-li-lun/ - 素问·玉版论要篇第十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yu-ban-lun-yao/ - 素问·脉要精微论篇第十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/mai-yao-jing-wei-lun/ - 素问·诊要经终论篇第十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhen-yao-jing-zhong-lun/ - 素问·平人气象论篇第十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ping-ren-qi-xiang-lun/ - 素问·玉机真藏论篇第十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yu-ji-zhen-cang-lun/ - 素问·三部九候论篇第二十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/san-bu-jiu-hou-lun/ - 素问·经脉别论篇第二十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jing-mai-bie-lun/ - 素问·藏气法时论篇第二十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/cang-qi-fa-shi-lun/ - 素问·宣明五气篇第二十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/xuan-ming-wu-qi/ - 素问·血气形志篇第二十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/xue-qi-xing-zhi/ - 素问·宝命全角论篇第二十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bao-ming-quan-jiao-lun/ - 素问·八正神明论篇第二十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ba-zheng-shen-ming-lun/ - 素问·离合真邪论篇第二十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/li-he-zhen-xie-lun/ - 素问·通评虚实论篇第二十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tong-ping-xu-shi-lun/ - 素问·太阴阳明论篇第二十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tai-yin-yang-ming-lun/ - 素问·阳明脉解篇第三十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yang-ming-mai-jie/ - 素问·热论篇第三十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/re-lun/ - 素问·刺热篇第三十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-re/ - 素问·评热病论篇第三十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ping-re-bing-lun/ - 素问·逆调论篇第三十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ni-tiao-lun/ - 素问·疟论篇第三十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/nue-lun/ - 素问·刺疟篇第三十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-nue/ - 素问·气厥论篇第三十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-jue-lun/ - 素问·咳论篇第三十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ke-lun/ - 素问·举痛论篇第三十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ju-tong-lun/ - 素问·腹中论篇第四十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/fu-zhong-lun/ - 素问·刺腰痛篇第四十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-yao-tong/ - 素问·风论篇第四十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/feng-lun/ - 素问·痹论篇第四十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bi-lun/ - 素问·痿论篇第四十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wei-lun/ - 素问·厥论篇第四十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jue-lun/ - 素问·病能论篇第四十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bing-neng-lun/ - 素问·奇病论篇第四十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-bing-lun/ - 素问·大奇论篇第四十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/da-qi-lun/ - 素问·脉解篇第四十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/mai-jie/ - 素问·刺要论篇第五十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-yao-lun/ - 素问·刺齐论篇第五十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-qi-lun-pian/ - 素问·刺禁论篇第五十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-jin-lun-pian/ - 素问·刺志论篇第五十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-zhi-lun-pian/ - 素问·针解篇第五十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhen-jie-pian/ - 素问·长刺节论篇第五十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhang-ci-jie-lun-pian/ - 素问·皮部论篇第五十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/pi-bu-lun-pian/ - 素问·经络论篇第五十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jing-luo-lun-pian/ - 素问·气穴论篇第五十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-xue-lun-pian/ - 素问·气府论篇第五十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-fu-lun-pian/ - 素问·骨空论篇第六十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/gu-kong-lun-pian/ - 素问·水热穴论篇第六十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shui-re-xue-lun-pian/ - 素问·调经论篇第六十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/diao-jing-lun-pian/ - 素问·缪刺论篇第六十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/miu-ci-lun-pian/ - 素问·四时刺逆从论篇第六十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/si-shi-ci-ni-cong-lun/ - 素问·标本病传论篇第六十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/biao-ben-bing-chuan-lun-pian/ - 素问·天元纪大论篇第六十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tian-yuan-ji-da-lun-pian/ - 素问·五运行大论篇第六十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-yun-xing-da-lun-pian/ - 素问·六微旨大论篇第六十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-wei-zhi-da-lun-pian/ - 素问·气交变大论篇第六十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-jiao-bian-da-lun-pian/ - 素问·五常政大论篇第七十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-chang-zheng-da-lun-pian/ - 素问·六元正纪大论篇第七十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-yuan-zheng-ji-da-lun-pian/ - 素问·刺法论篇第七十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-fa-lun-pian/ - 素问·本病论篇第七十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ben-bing-lun-pian/ - 素问·至真要大论篇第七十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhi-zhen-yao-da-lun-pian/ - 素问·着至教论篇第七十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhe-zhi-jiao-lun-pian/ - 素问·示从容论第七十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shi-cong-rong-lun/ - 素问·疏五过论篇第七十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shu-wu-guo-lun/ - 素问·征四失论篇第七十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zheng-si-shi-lun-pian/ - 素问·阴阳类论篇第七十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-lei-lun-pian/ - 素问·方盛衰论篇第八十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/fang-sheng-shuai-lun-pian/ - 素问·解精微论篇第八十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jie-jing-wei-lun-pian/ - 灵枢/序: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ling-shu-xu/ - 灵枢/九针十二原第一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-zhen-shi-er-yuan-di-yi/ - 灵枢/本输第二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-shu-di-er/ - 灵枢/小针解第三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xiao-zhen-jie-di-san/ - 邪气藏府病形第四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xie-qi-cang-fu-bing-xing-di-si/ - 灵枢/根结第五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/gen-jie-di-wu/ - 灵枢/寿夭刚柔第六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shou-yao-gang-rou-di-liu/ - 灵枢/官针第七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/guan-zhen-di-qi/ - 灵枢/本神第八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-shen-di-ba/ - 灵枢/终始第九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhong-shi-di-jiu/ - 灵枢/经脉第十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ling-shu-di-shi/ - 灵枢/经别第十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-bie-di-shi-yi/ - 灵枢/经水第十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-shui-di-shi-er/ - 灵枢/经筋第十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-jin-di-shi-san/ - 灵枢/骨度第十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/gu-du-di-shi-si/ - 灵枢/五十营第十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-shi-ying-di-shi-wu/ - 灵枢/营气第十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ying-qi-di-shi-liu/ - 灵枢/脉度第十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/mai-du-di-shi-qi/ - 灵枢/营卫生会第十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ying-wei-sheng-hui-di-shi-ba/ - 灵枢/四时气第十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/si-shi-qi-di-shi-jiu/ - 灵枢/五邪第二十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-xie-di-er-shi/ - 灵枢/寒热病第二十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/han-re-bing-di-er-shi-yi/ - 灵枢/癫狂病第二十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/dian-kuang-bing-di-er-shi-er/ - 灵枢/热病第二十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/re-bing-di-er-shi-san/ - 灵枢/厥病第二十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jue-bing-di-er-shi-si/ - 灵枢/病本第二十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bing-ben-di-er-shi-wu/ - 灵枢/杂病第二十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/za-bing-di-er-shi-liu/ - 灵枢/周痹第二十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhou-bi-di-er-shi-qi/ - 灵枢/口问第二十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/kou-wen-di-er-shi-ba/ - 灵枢/师传第二十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shi-chuan-di-er-shi-jiu/ - 灵枢/决气第三十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jue-qi-di-san-shi/ - 灵枢/肠胃第三十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/chang-wei-di-san-shi-yi/ - 灵枢/平人绝谷第三十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ping-ren-jue-gu-di-san-shi-er/ - 灵枢/海论第三十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/hai-lun-di-san-shi-san/ - 灵枢/五乱第三十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-luan-di-san-shi-si/ - 灵枢/胀论第三十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhang-lun-di-san-shi-wu/ - 灵枢/五癃津液别第三十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-long-jin-ye-bie-di-san-shi-liu/ - 灵枢/五阅五使第三十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-yue-wu-shi-di-san-shi-qi/ - 灵枢/逆顺肥瘦第三十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ni-shun-fei-shou-di-san-shi-ba/ - 灵枢/血络论第三十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xue-luo-lun-di-san-shi-jiu/ - 灵枢/阴阳清浊第四十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-qing-zhuo-di-si-shi/ - 灵枢/阴阳系日月第四十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-xi-ri-yue-di-si-shi-yi/ - 灵枢/病传第四十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bing-chuan-di-si-shi-er/ - 灵枢/淫邪发梦第四十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-xie-fa-meng-di-si-shi-san/ - 灵枢/顺气一日分为四时第四十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shun-qi-yi-ri-fen-wei-si-shi-di-si-shi-si/ - 灵枢/外揣第四十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wai-chuai-di-si-shi-wu/ - 灵枢/五变第四十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-bian-di-si-shi-liu/ - 灵枢/本藏第四十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-cang-di-si-shi-qi/ - 灵枢/禁服第四十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jin-fu-di-si-shi-ba/ - 灵枢/五色第四十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-se-di-si-shi-jiu/ - 灵枢/论勇第五十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-yong-di-wu-shi/ - 灵枢/背腧第五十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bei-shu-di-wu-shi-yi/ - 灵枢/卫气第五十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-di-wu-shi-er/ - 灵枢/论痛第五十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-tong-di-wu-shi-san/ - 灵枢/天年第五十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/tian-nian-di-wu-shi-si/ - 灵枢/逆顺第五十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ni-shun-di-wu-shi-wu/ - 灵枢/五味第五十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-wei-di-wu-shi-liu/ - 灵枢/水胀第五十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shui-zhang-di-wu-shi-qi/ - 灵枢/贼风第五十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zei-feng-di-wu-shi-ba/ - 灵枢/卫气失常第五十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-shi-chang-di-wu-shi-jiu/ - 灵枢/玉版第六十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yu-ban-di-liu-shi/ - 灵枢/五禁第六十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-jin-di-liu-shi-yi/ - 灵枢/动输第六十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/dong-shu-di-liu-shi-er/ - 灵枢/五味论第六十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-wei-lun-di-liu-shi-san/ - 灵枢/阴阳二十五人第六十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-er-shi-wu-ren-di-liu-shi-si/ - 灵枢/五音五味第六十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-yin-wu-wei-di-liu-shi-wu/ - 灵枢/百病始生第六十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bai-bing-shi-sheng-di-liu-shi-liu/ - 灵枢/行针第六十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/hang-zhen-di-liu-shi-qi/ - 灵枢/上膈第六十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shang-ge-di-liu-shi-ba/ - 灵枢/忧恚无言第六十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/you-hui-wu-yan-di-liu-shi-jiu/ - 灵枢/寒热第七十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/han-re-di-qi-shi/ - 灵枢/邪客第七十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xie-ke-di-qi-shi-yi/ - 灵枢/通天第七十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/tong-tian-di-qi-shi-er/ - 灵枢/官能第七十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/guan-neng-di-qi-shi-san/ - 灵枢/论疾诊尺第七十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-ji-zhen-chi-di-qi-shi-si/ - 灵枢/刺节真邪第七十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ci-jie-zhen-xie-di-qi-shi-wu/ - 灵枢/卫气行第七十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-hang-di-qi-shi-liu/ - 灵枢/九宫八风第七十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-gong-ba-feng-di-qi-shi-qi/ - 灵枢/九针论第七十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-zhen-lun-di-qi-shi-ba/ - 灵枢/岁露论第七十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/sui-lu-lun-di-qi-shi-jiu/ - 灵枢/大惑论第八十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/da-huo-lun-di-ba-shi/ - 灵枢/痈疽第八十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yong-ju-di-ba-shi-yi/ - 素问·灵兰秘典论篇第八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ling-lan-mi-dian-lun/ - 素问·阴阳别论篇第七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-bie-lun/ # 痈疽第八十一 黄帝曰:余闻肠胃受谷,上焦出气,以温分肉,而养骨节,通腠理。中焦出气如露,上注溪谷,而渗孙脉,津液和调,变化而赤为血。血和则孙脉先满溢,乃注于络脉,皆盈,乃注于经脉,阴阳已张,因息乃行。行有经纪,周有道理,与天合同,不得休止。切而调之,从虚去实,泻则不足,疾则气减,留则先后。从实去虚,补则有余,血气已调,形气乃持。余已知血气之平与不平,未知痈疽之所从生,成败之时,死生之期,有远近,何以度之,可得闻乎? 岐伯曰:经脉留行不止,与天同度,与地合纪。故天宿失度,日月薄蚀;地经失纪,水道流溢,草萓不成,五谷不殖;径路不通,民不往来,巷聚邑居,则别离异处。血气犹然,请言其故。夫血脉营卫,周流不休,上应星宿,下应经数。寒邪客于经络之中,则血泣,血泣则不通,不通则卫气归之,不得复反,故痈肿。寒气化为热,热胜则腐肉,肉腐则为脓。脓不泻则烂筋,筋烂则伤骨,骨伤则髓消,不当骨空,不得泄泻,血枯空虚,则筋骨肌肉不相荣,经脉败漏,熏于五脏,藏伤故死矣。 黄帝曰:愿尽闻痈疽之形,与忌曰名。岐伯曰:痈发于嗌中,名曰猛疽。猛疽不治,化为脓,脓不泻,塞咽,半日死。其化为脓者,泻则合豕膏,冷食,三日而已。 发于颈,名曰夭疽。其痈大以赤黑,不急治,则热气下入渊腋,前伤任脉,内熏肝肺。熏肝肺,十余日而死矣。 阳留大发,消脑留项,名曰脑烁。其色不乐,项痛而如刺以针。烦心者,死不可治。 发于肩及臑,名曰疵痈。其状赤黑,急治之,此令人汗出至足,不害五脏。痈发四五日,逞焫之。 发于腋下赤坚者,名曰米疽。治之以砭石,欲细而长,疏砭之,涂以豕膏,六日已,勿裹之。其痈坚而不溃者,为马刀挟瘿,急治之。 发于胸,名曰井疽。其状如大豆,三四日起,不早治,下入腹,不治,七日死矣。 发于膺,名曰甘疽。色青,其状如谷实柧楼,常苦寒热,急治之,去其寒热,十岁死,死后出脓。 发于胁,名曰败疵。败疵者,女子之病也,灸之,其病大痈脓,治之,其中乃有生肉,大如赤小豆,坐陵翘草根各一升,以水一斗六升煮之,竭为取三升,则强饮厚衣,坐于釜上,令汗出至足已。 发于股胫,名曰股胫疽。其状不甚变,而痈脓搏骨,不急治,三十日死矣。 发于尻,名曰锐疽。其状赤坚大,急治之,不治,三十日死矣。 发于股阴,名曰赤施。不急治,六十日死。在两股之内,不治,十日而当死。 发于膝,名曰疵痈。其状大,痈色不变,寒热,如坚石,勿石,石之者死,须其柔,乃石之者,生。 诸痈疽之发于节而相应者,不可治也。发于阳者,百日死;发于阴者,三十日死。 发于胫,名曰兔啮,其状赤至骨,急治之,不治害人也。 发于内踝,名曰走缓。其状痈也,色不变,数石其输,而止其寒热,不死。 发于足上下,名曰四淫。其状大痈,急治之,百日死。 发于足傍,名曰厉痈。其状不大,初如小指,发,急治之,去其黑者;不消辄益,不治,百日死。 发于足趾,名脱痈。其状赤黑,死不治;不赤黑,不死。不衰,急斩之,不则死矣。 黄帝曰:夫子言痈疽,何以别之?岐伯曰:营卫稽留于经脉之中,则血泣而不行,不行则卫气从之而不通,壅遏而不得行,故热。大热不止,热胜,则肉腐,肉腐则为脓。然不能陷,骨髓不为焦枯,五脏不为伤,故命曰痈。 黄帝曰:何谓疽?岐伯曰:热气淳盛,下陷肌肤,筋髓枯,内连五脏,血气竭,当其痈下,筋骨良肉皆无余,故命曰疽。疽者,上之皮夭以坚,上如牛领之皮。痈者,其皮上薄以泽。此其候也。 ## 痈疽第八十一参考白话译文 【题解】痈、疽,是外科疾病中的两类病证。文中专门论述了痈和疽的成因、表现、治疗及预后等,故篇名为"痈疽"。 【原文】黄帝日余闻肠胃受谷,上焦出气,以温分肉,而养骨节,通腠理。中焦出气如露,上注豁谷,而渗孙脉,津液和调,变化而赤为血,血和则孙脉先满溢,乃注于络脉,皆盈,乃注于经脉。阴阳已张,因息乃行叫,行有经纪,周有道理,与天合同,不得休止。切而调之,从虚去实,泻则不足。疾则气减,留则先后。从实去虚,补则有余。血气已调,形气乃持。余已知血气之平与不平,未知痈疽之所从生,成败之时,死生之期,有远近,何以度之,可得闻乎? 岐伯日经脉留行不止,与天同度,与地合纪。故天宿失度,日月薄蚀,地经失纪,水道流溢,草萱不成引,五谷不殖,径路不通,民不往来,巷聚邑居,则别离异处,血气犹然,请言其故。夫血脉营卫,周流不休,上应星宿,下应经数。寒邪客于经络之中则血泣,血泣则不通,不通则卫气归之,不得复反,故痈肿。寒气化为热,热胜则腐肉,肉腐则为脓,脓不泻则烂筋,筋烂则伤骨,骨伤则髓消,不当骨空,不得泄泻,血枯空虚,则筋骨肌肉不相荣,经脉败漏,熏于五脏,脏伤故死矣。 【提要】本节论述了营卫气血的运行,并阐明了痈肿的病因、病机。 【白话解】黄帝说我听说肠胃受纳饮食物以后,所化生的精气沿着不同的通道运行于全身。其中出于上焦的卫气,能够温煦全身的肌肉、皮肤,濡养筋骨关节,通达于腠理。出于中焦的营气,像自然界雨露布洒大地一样,流注于人体肌肉的大小空隙之间,同时还渗入孙脉,加上津液和调,通过心肺的气化作用,就化成红色的血液而运行于人体的脉道之中。血液运行和顺而有条不紊,首先充满孙络,再注入络脉,络脉充满了便注入经脉,这样阴经阳经的血气充盛,便随着呼吸而运行于全身。营卫的运行有一定的规律和循环道路,与天体的运行一样,周而复始,无休无止。如果发生病变,要细心地诊察虚实,然后进行调治。用泻法去治疗实证,就能使邪气衰减,但泻得太过,反会损伤正气。泻法宜急速出针,可迫使邪气衰减,若仅用留针法,不能及时泻邪,则病情先后如一,仍不见好转。相反,用扶正的方法,可以消除虚弱的现象,但过于补了,也会助长邪之势。经过调治,气血就会协调,形体和神气也就可以保持正常的生理活动了。关于血气是否平衡的道理,我已经知道了。但还不了解痈疽发生的原因和机理,又怎样把握其形成与恶化的时间及判断死生口期的远近呢?你可以讲给我听一听吗? 岐伯说气血运行于经脉,循环不止,它与天地的运动规律相一致。如果天体运转失其常度,就会出现日蚀月蚀;大地上江河淤塞或决溃,就泛滥四溢,水涝成灾,以致草木不长,五谷不生,道路不通而民众不能往来,使得长年居住在城里或乡间的百姓们流离失所。人体的气血也是这样,请让我谈谈其中的道理。人体的血脉营卫周流不息,与天上星宿的运转、地面河水的流行相应。如果寒邪侵入经脉血络之中,就会使得血行滞涩,血行滞涩不通,卫气也就壅积不散,气血不能往复周流而聚结在某一局部,便形成痈肿。寒气郁久化热,热毒盛积熏蒸,使肌肉腐烂,肌肉腐烂便化成脓液,脓液不得排出,又会使筋膜腐烂,进而伤及骨骼,骨髓也就随之消损了。如果痈肿不在骨节空隙之处,热毒就不能向外排泄,煎熬血液而令其枯竭,使筋骨肌肉都得不到营养,经脉破溃败腐,于是热毒深入灼伤五脏。由于五脏损伤,人就会死亡。 【原文】黄帝日愿尽闻痈疽之形,与忌日名。岐伯日痈发于嗌中,名日猛疽,猛疽不治,化为脓,脓不泻,塞咽,半日死;其化为脓者,泻则合豕膏,冷食,三日而已。发于颈,名日天疽,其痈大以赤黑,不急治,则热气下入渊腋,前伤任脉,内熏肝肺,熏肝肺十余日而死矣。 阳留大发,消脑留项,名日脑烁州,其色不乐,项痛而如刺以针,烦心者死不可治。 发于肩及牖,名日疵痈,其状赤黑,急治之,此令人汗出至足,不害五脏,痈发四五日逞炳之引。 发于腋下赤坚者,名日米疽,治之以砭石,欲细而长,踪砭之,涂以豕膏,六日已,勿裹之。其痈坚而不溃者,为马刀挟瘿,急治之。 发于胸,名日井疽,其状如大豆,三四日起,不早治,下入腹,不治,七日死矣。 发于膺,名日甘疽,色青,其状如谷实菰莸吲,常苦寒热,急治之,去其寒热,十岁死,死后出脓。 发于胁,名日败疵,败疵者女子之病也,灸之,其病大痈脓,治之,其中乃有生肉,大如赤小豆,判陵蔻。草根各一升,以水一斗六升煮之,竭为取三升,则强饮厚衣,坐于釜上,令汗出至足已。 发于股胫,名日股胫疽,其状不甚变,而痈脓搏骨,禾急治,三十日死矣。 发于尻,名日锐疽,其状赤坚大,急治之,不治,三十日死矣。 发于股阴,名日赤施,不急治,六十日死,在两股之内,不治,十日而当死。 发于膝,名日疵痈,其状大痈,色不变,寒热,如坚石,勿石,石之者死,须其柔,乃石之者生。 诸痈疽之发于节而相应者,不可治也。发于阳者,百日死;发于阴者,三十日死。 发于胫,名日兔啮,其状赤至骨,急治之,不治害人也。 发于内踝,名日走缓,其状痈也,色不变,数石其输引,而止其寒热,不死。 发于足上下,名日四淫,其状大痈,急治之,百日死。发于足傍,名日厉痈,其状不大,初如小指发,急治之,去其黑者,不消鲰益,不治,百日死。 发于足指,名脱痈,其状赤黑,死不治;不赤黑,不死。不衰,急斩之,不则死矣。 【提要】本段分别论述了猛疽、天疽、脑烁等十九中痈疽的病名、症状、部位以及治疗与预后。 【白话解】黄帝说我想详尽地了解痈疽的形状、死生的限和名称。岐伯说痈疽发生在喉结的叫做猛疽。这种病如不及时治疗就要化脓,若不将脓液排出,就会使咽喉堵塞,半天就会死亡。已经化脓的,要先刺破排脓,再口含凉的猪油,三天即可痊愈。 发生在颈部的,叫做天疽。这种痈部位较大,颜色呈赤黑色,如果不迅速治疗,热毒就会向下蔓延,侵入腋下的渊腋穴处,向前面可伤及任脉,向内可熏灼肝肺,使肝肺损伤,十几天就会死亡。 邪热亢盛,滞留于项部,上侵而消烁脑髓的,叫做脑烁。表现为神色抑郁不欢,颈部剧痛如针刺,如热毒内攻而出现心中烦躁,是不治的死证。发生在肩臂部的痈肿,叫做疵痈,局部呈赤黑色,应当迅速治疗,此证使人遍身汗出,直到足部,由于引起此痈的毒气浮浅而不深陷,不会伤及五脏,即使在发病四五天的时候速用艾灸治疗,也会很快痊愈。 痈肿发生在腋下,局部坚硬而呈深红色的,叫做米疽。应当用细而长的石针稀疏地砭刺患处,然后涂上猪油膏,不必包扎,大约六天就能痊愈。如果痈肿坚硬而没有破溃的,称为马刀挟瘿之类的病变,应当急速采取相应措施进行治疗。 生在胸部的痈肿,叫做井疽。它的形状像大豆一样,在初起的三四天内如果不及早治疗,毒邪就会下陷而深入腹部,成为不治之证,七天就会死亡。 生在胸部两侧的,叫做甘疽。局部呈青色,形状好像楮实和瓜蒌的样子,时常发冷发热,应急速治疗以解除寒热。如果不及时治疗,可迁延十年之久而死亡,死后溃破出脓。 胁肋部生痈,名叫败疵,败疵主要发生于妇女。如果迁延日久,就会发展为大的脓肿,其中还生有赤小豆大小的肉芽。治疗这种病候,可用切割的连翘草根各一升,加水一斗六升,煎取三升,乘热强饮,并多穿衣服,坐在盛有热汤的铁锅上熏蒸,使病人汗出至足部,即可痊愈。 痈疽生在大腿和足胫部的,名叫股胫疽。这种病的外部没有明显的变化,然而痈肿所化的脓紧贴骨上,如果不迅速治疗,约三十日即可死亡。 痈疽生在尾骶骨部的,名叫锐疽。其形状红、大而坚硬,应当迅速治疗,否则,约三十天就会死亡。痈疽发生在大腿内侧的,名叫赤施。如不迅速治疗,至六十天就会死亡。如果两腿内侧同时发病,是毒邪伤阴已极,多属不治之证,十天就要死亡。 发生在膝部的,名叫疵疽。其症状是外形肿大,皮肤颜色没有变化,伴有发冷发热,患处坚硬,这是尚未成脓的表现,切不可用砭石刺破,如果误用砭石刺破排脓,便会导致死亡。须待患处柔软成脓,再用砭石刺破,以排脓泻毒,疾病就会痊愈。 发生在关节的各种痈疽,并且出现内外、上下、左右对称发病的,都不易救治。生于阳经所在部位的,约一百天死;生于阴经所在部位的,约三十天死。 发生于足胫部的,名叫兔啮疽,其外形红肿,毒邪能够深入至骨,应当迅速治疗,如不急治,就会危害生命。 痈毒发于内踝的,名叫走缓。其外形如痈,但皮肤颜色没有变化。治疗时应当用石针屡屡砭刺痈肿所在之处,使寒热的症状消退,就不会死亡。 痈疽发生于足心、足背的,名叫四淫。其形状好像大痈一样,如不迅速治疗,约一百天就会死亡。 痈肿生在足四傍的,名叫厉疽。其外形不大,如果从足小趾开始发病,并呈现黑色,应当迅速治疗以消除黑色,如果黑色不消退,却逐渐加重,就不能治愈了,约一百天就会死亡。发生在足趾的,名叫脱疽,其症状如果出现赤黑色,是毒气极重,多属不治的死证;如不呈现赤黑色,是毒气较轻,尚能救治。如经过治疗而病势仍不减轻,应当迅速截除其足趾,否则毒气内攻深陷于脏腑,必然导致死亡。 【原文】黄帝日夫子言痈疽,何以别之岐伯日营卫稽留于经脉之中,则血泣而不行,不行则卫气从之而不通,壅遏而不得行,故热。大热不止,热胜则肉腐,肉腐则岁脓。然不能陷,骨髓不为炼枯,五脏不为伤,故命日痈。黄帝日何谓疽岐热气淳盛,下陷肌肤,筋髓枯,内连五脏,血气竭,当其痈下,筋骨良肉皆无余,故命日疽。疽者,上之皮夭以坚,上如牛领之皮。痈者,其皮上薄以泽。此其候也。 【提要】本段主要论述了痈和疽的区别。 【白话解】黄帝说你所谈的痈疽应当如何鉴别呢?岐伯说如果营气滞留在经脉中,血液就凝聚而不能畅行,从而使卫气受到影响也阻滞不通,使壅积于内而化生毒热。如毒热发展不止,便使肌肉腐烂化脓。但是这种毒热仅仅浮浅在体表,不能深陷到骨髓,所以骨髓不会被灼伤而焦枯,五脏也不会受其伤害,这种疾病就叫做痈。 黄帝说什么叫做疽呢?岐伯说如果热毒亢盛,深陷于肌肤的内部,使筋膜溃烂,骨髓焦枯,同时还影响五脏,使血气枯竭。其发病部位比痈的发病部位深,使得筋骨肌肉等都溃烂无遗,所以称之为疽。疽的特征是皮色晦暗而坚硬,如同牛颈部的皮一样,痈的特征,是皮薄而光亮。这些就是痈和疽的区别。