黄帝内经 - 黄帝内经原文: https://huangdineijing.org/docs/ - 素问·重广补注黄帝内经素问序: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhong-guang-bu-zhu-huang-di-nei-jing-su-wen-xu/ - 素问·上古天真论篇第一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shang-gu-tian-zhen-lun/ - 素问·四气调神大论篇第二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/si-qi-tiao-shen-da-lun/ - 素问·生气通天论篇第三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/sheng-qi-tong-tian-lun/ - 素问·金匮真言论篇第四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jin-kui-zhen-yan-lun/ - 素问·阴阳应象大论篇第五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-ying-xiang-da-lun/ - 素问·阴阳离合篇第六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-li-he/ - 素问·六节藏象论篇第九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-jie-cang-xiang-lun/ - 素问·五藏生成篇第十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-cang-sheng-cheng/ - 素问·五藏别论篇第十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-cang-bie-lun/ - 素问·异法方宜论篇第十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yi-fa-fang-yi-lun/ - 素问·移精变气论篇第十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yi-jing-bian-qi-lun/ - 素问·汤液醪醴论篇第十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tang-ye-lao-li-lun/ - 素问·玉版论要篇第十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yu-ban-lun-yao/ - 素问·脉要精微论篇第十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/mai-yao-jing-wei-lun/ - 素问·诊要经终论篇第十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhen-yao-jing-zhong-lun/ - 素问·平人气象论篇第十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ping-ren-qi-xiang-lun/ - 素问·玉机真藏论篇第十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yu-ji-zhen-cang-lun/ - 素问·三部九候论篇第二十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/san-bu-jiu-hou-lun/ - 素问·经脉别论篇第二十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jing-mai-bie-lun/ - 素问·藏气法时论篇第二十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/cang-qi-fa-shi-lun/ - 素问·宣明五气篇第二十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/xuan-ming-wu-qi/ - 素问·血气形志篇第二十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/xue-qi-xing-zhi/ - 素问·宝命全角论篇第二十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bao-ming-quan-jiao-lun/ - 素问·八正神明论篇第二十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ba-zheng-shen-ming-lun/ - 素问·离合真邪论篇第二十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/li-he-zhen-xie-lun/ - 素问·通评虚实论篇第二十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tong-ping-xu-shi-lun/ - 素问·太阴阳明论篇第二十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tai-yin-yang-ming-lun/ - 素问·阳明脉解篇第三十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yang-ming-mai-jie/ - 素问·热论篇第三十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/re-lun/ - 素问·刺热篇第三十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-re/ - 素问·评热病论篇第三十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ping-re-bing-lun/ - 素问·逆调论篇第三十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ni-tiao-lun/ - 素问·疟论篇第三十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/nue-lun/ - 素问·刺疟篇第三十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-nue/ - 素问·气厥论篇第三十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-jue-lun/ - 素问·咳论篇第三十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ke-lun/ - 素问·举痛论篇第三十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ju-tong-lun/ - 素问·腹中论篇第四十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/fu-zhong-lun/ - 素问·刺腰痛篇第四十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-yao-tong/ - 素问·风论篇第四十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/feng-lun/ - 素问·痹论篇第四十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bi-lun/ - 素问·痿论篇第四十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wei-lun/ - 素问·厥论篇第四十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jue-lun/ - 素问·病能论篇第四十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/bing-neng-lun/ - 素问·奇病论篇第四十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-bing-lun/ - 素问·大奇论篇第四十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/da-qi-lun/ - 素问·脉解篇第四十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/mai-jie/ - 素问·刺要论篇第五十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-yao-lun/ - 素问·刺齐论篇第五十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-qi-lun-pian/ - 素问·刺禁论篇第五十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-jin-lun-pian/ - 素问·刺志论篇第五十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-zhi-lun-pian/ - 素问·针解篇第五十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhen-jie-pian/ - 素问·长刺节论篇第五十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhang-ci-jie-lun-pian/ - 素问·皮部论篇第五十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/pi-bu-lun-pian/ - 素问·经络论篇第五十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jing-luo-lun-pian/ - 素问·气穴论篇第五十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-xue-lun-pian/ - 素问·气府论篇第五十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-fu-lun-pian/ - 素问·骨空论篇第六十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/gu-kong-lun-pian/ - 素问·水热穴论篇第六十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shui-re-xue-lun-pian/ - 素问·调经论篇第六十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/diao-jing-lun-pian/ - 素问·缪刺论篇第六十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/miu-ci-lun-pian/ - 素问·四时刺逆从论篇第六十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/si-shi-ci-ni-cong-lun/ - 素问·标本病传论篇第六十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/biao-ben-bing-chuan-lun-pian/ - 素问·天元纪大论篇第六十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/tian-yuan-ji-da-lun-pian/ - 素问·五运行大论篇第六十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-yun-xing-da-lun-pian/ - 素问·六微旨大论篇第六十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-wei-zhi-da-lun-pian/ - 素问·气交变大论篇第六十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-jiao-bian-da-lun-pian/ - 素问·五常政大论篇第七十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-chang-zheng-da-lun-pian/ - 素问·六元正纪大论篇第七十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-yuan-zheng-ji-da-lun-pian/ - 素问·刺法论篇第七十二: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-fa-lun-pian/ - 素问·本病论篇第七十三: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ben-bing-lun-pian/ - 素问·至真要大论篇第七十四: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhi-zhen-yao-da-lun-pian/ - 素问·着至教论篇第七十五: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zhe-zhi-jiao-lun-pian/ - 素问·示从容论第七十六: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shi-cong-rong-lun/ - 素问·疏五过论篇第七十七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/shu-wu-guo-lun/ - 素问·征四失论篇第七十八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/zheng-si-shi-lun-pian/ - 素问·阴阳类论篇第七十九: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-lei-lun-pian/ - 素问·方盛衰论篇第八十: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/fang-sheng-shuai-lun-pian/ - 素问·解精微论篇第八十一: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/jie-jing-wei-lun-pian/ - 灵枢/序: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ling-shu-xu/ - 灵枢/九针十二原第一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-zhen-shi-er-yuan-di-yi/ - 灵枢/本输第二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-shu-di-er/ - 灵枢/小针解第三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xiao-zhen-jie-di-san/ - 邪气藏府病形第四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xie-qi-cang-fu-bing-xing-di-si/ - 灵枢/根结第五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/gen-jie-di-wu/ - 灵枢/寿夭刚柔第六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shou-yao-gang-rou-di-liu/ - 灵枢/官针第七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/guan-zhen-di-qi/ - 灵枢/本神第八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-shen-di-ba/ - 灵枢/终始第九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhong-shi-di-jiu/ - 灵枢/经脉第十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ling-shu-di-shi/ - 灵枢/经别第十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-bie-di-shi-yi/ - 灵枢/经水第十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-shui-di-shi-er/ - 灵枢/经筋第十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-jin-di-shi-san/ - 灵枢/骨度第十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/gu-du-di-shi-si/ - 灵枢/五十营第十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-shi-ying-di-shi-wu/ - 灵枢/营气第十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ying-qi-di-shi-liu/ - 灵枢/脉度第十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/mai-du-di-shi-qi/ - 灵枢/营卫生会第十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ying-wei-sheng-hui-di-shi-ba/ - 灵枢/四时气第十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/si-shi-qi-di-shi-jiu/ - 灵枢/五邪第二十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-xie-di-er-shi/ - 灵枢/寒热病第二十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/han-re-bing-di-er-shi-yi/ - 灵枢/癫狂病第二十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/dian-kuang-bing-di-er-shi-er/ - 灵枢/热病第二十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/re-bing-di-er-shi-san/ - 灵枢/厥病第二十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jue-bing-di-er-shi-si/ - 灵枢/病本第二十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bing-ben-di-er-shi-wu/ - 灵枢/杂病第二十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/za-bing-di-er-shi-liu/ - 灵枢/周痹第二十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhou-bi-di-er-shi-qi/ - 灵枢/口问第二十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/kou-wen-di-er-shi-ba/ - 灵枢/师传第二十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shi-chuan-di-er-shi-jiu/ - 灵枢/决气第三十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jue-qi-di-san-shi/ - 灵枢/肠胃第三十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/chang-wei-di-san-shi-yi/ - 灵枢/平人绝谷第三十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ping-ren-jue-gu-di-san-shi-er/ - 灵枢/海论第三十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/hai-lun-di-san-shi-san/ - 灵枢/五乱第三十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-luan-di-san-shi-si/ - 灵枢/胀论第三十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhang-lun-di-san-shi-wu/ - 灵枢/五癃津液别第三十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-long-jin-ye-bie-di-san-shi-liu/ - 灵枢/五阅五使第三十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-yue-wu-shi-di-san-shi-qi/ - 灵枢/逆顺肥瘦第三十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ni-shun-fei-shou-di-san-shi-ba/ - 灵枢/血络论第三十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xue-luo-lun-di-san-shi-jiu/ - 灵枢/阴阳清浊第四十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-qing-zhuo-di-si-shi/ - 灵枢/阴阳系日月第四十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-xi-ri-yue-di-si-shi-yi/ - 灵枢/病传第四十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bing-chuan-di-si-shi-er/ - 灵枢/淫邪发梦第四十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-xie-fa-meng-di-si-shi-san/ - 灵枢/顺气一日分为四时第四十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shun-qi-yi-ri-fen-wei-si-shi-di-si-shi-si/ - 灵枢/外揣第四十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wai-chuai-di-si-shi-wu/ - 灵枢/五变第四十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-bian-di-si-shi-liu/ - 灵枢/本藏第四十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-cang-di-si-shi-qi/ - 灵枢/禁服第四十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jin-fu-di-si-shi-ba/ - 灵枢/五色第四十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-se-di-si-shi-jiu/ - 灵枢/论勇第五十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-yong-di-wu-shi/ - 灵枢/背腧第五十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bei-shu-di-wu-shi-yi/ - 灵枢/卫气第五十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-di-wu-shi-er/ - 灵枢/论痛第五十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-tong-di-wu-shi-san/ - 灵枢/天年第五十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/tian-nian-di-wu-shi-si/ - 灵枢/逆顺第五十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ni-shun-di-wu-shi-wu/ - 灵枢/五味第五十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-wei-di-wu-shi-liu/ - 灵枢/水胀第五十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shui-zhang-di-wu-shi-qi/ - 灵枢/贼风第五十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/zei-feng-di-wu-shi-ba/ - 灵枢/卫气失常第五十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-shi-chang-di-wu-shi-jiu/ - 灵枢/玉版第六十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yu-ban-di-liu-shi/ - 灵枢/五禁第六十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-jin-di-liu-shi-yi/ - 灵枢/动输第六十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/dong-shu-di-liu-shi-er/ - 灵枢/五味论第六十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-wei-lun-di-liu-shi-san/ - 灵枢/阴阳二十五人第六十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-er-shi-wu-ren-di-liu-shi-si/ - 灵枢/五音五味第六十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-yin-wu-wei-di-liu-shi-wu/ - 灵枢/百病始生第六十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/bai-bing-shi-sheng-di-liu-shi-liu/ - 灵枢/行针第六十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/hang-zhen-di-liu-shi-qi/ - 灵枢/上膈第六十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/shang-ge-di-liu-shi-ba/ - 灵枢/忧恚无言第六十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/you-hui-wu-yan-di-liu-shi-jiu/ - 灵枢/寒热第七十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/han-re-di-qi-shi/ - 灵枢/邪客第七十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/xie-ke-di-qi-shi-yi/ - 灵枢/通天第七十二: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/tong-tian-di-qi-shi-er/ - 灵枢/官能第七十三: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/guan-neng-di-qi-shi-san/ - 灵枢/论疾诊尺第七十四: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-ji-zhen-chi-di-qi-shi-si/ - 灵枢/刺节真邪第七十五: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/ci-jie-zhen-xie-di-qi-shi-wu/ - 灵枢/卫气行第七十六: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-hang-di-qi-shi-liu/ - 灵枢/九宫八风第七十七: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-gong-ba-feng-di-qi-shi-qi/ - 灵枢/九针论第七十八: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-zhen-lun-di-qi-shi-ba/ - 灵枢/岁露论第七十九: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/sui-lu-lun-di-qi-shi-jiu/ - 灵枢/大惑论第八十: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/da-huo-lun-di-ba-shi/ - 灵枢/痈疽第八十一: https://huangdineijing.org/docs/ling_shu/yong-ju-di-ba-shi-yi/ - 素问·灵兰秘典论篇第八: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/ling-lan-mi-dian-lun/ - 素问·阴阳别论篇第七: https://huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-bie-lun/ # 天元纪大论篇第六十六 黄帝问曰:天有五行御五位,以生寒暑燥湿风。人有五脏化五气,以生喜怒思忧恐。论言五运相袭,而皆治之,终期之日,周而复始,余已知之矣。愿闻其与三阴三阳之候奈何合之? 鬼臾区稽首再拜对曰:昭乎哉问也。夫五运阴阳者,天地之道也,万物之纲纪,变化之父母,生杀之本始,神明之府也,可不通乎。 故物生谓之化,物极谓之变;阴阳不测谓之神;神用无方,谓之圣。 夫变化之为用也,在天为玄,在人为道,在地为化,化生五味,道生智,玄生神。 神在天为风,在地为木;在天为热,在地为火;在天为湿,在地为土;在天为燥,在地为金;在天为寒,在地为水。故在天为气,在地成形,形气相感,而化生万物矣。 然天地者,万物之上下也。左右者,阴阳之道路也。水火者,阴阳之征兆也。金木者,生长之终始也。气有多少,形有盛衰,上下相召,而损益彰矣。 帝曰:愿闻五运之主时也如何? 鬼臾区曰:五气运行,各终期日,非独主时也。 帝曰:请问其所谓也。 鬼臾区曰:臣稽考太始天元册文曰:太虚廖廓,肇基化元,万物资始,五运终天,布气真灵,总统坤元,九星悬朗,七曜周旋。曰阴曰阳,曰柔曰刚,幽显既位,寒暑弛张,生生化化,品物咸章,臣斯十世,此之谓也。 帝曰:善。何谓气有多少,形有盛衰? 鬼臾区曰:阴阳之气,各有多少,故曰三阴三阳也。形有盛衰,谓五行之治,各有太过不及也。故其始也,有余而往,不足随之;不足而往,有余从之。知迎知随,气可与期。应天为天符,承岁为岁直,三合为治。 帝曰:上下相召奈何? 鬼臾区曰:寒暑燥湿风火,天之阴阳也,三阴三阳上奉之。木火土金水,地之阴阳也,生长化收藏下应之。 天以阳生阴长,地以阳杀阴藏。 天有阴阳,地亦有阴阳。木火土金水火,地之阴阳也,生长化收藏,故阳中有阴,阴中有阳。所以欲知天地之阴阳者,应天之气,动而不息,故五岁而右迁;应地之气,静而守位,故六期而环会。动静相召,上下相临,阴阳相错,而变由生也。 帝曰:上下周纪,其有数乎? 鬼臾区曰:天以六为节,地以五为制。周天气者,六期为一备;终地纪者,五岁为一周。君火以明,相火以位。五六相合,而七百二十气为一纪,凡三十岁,千四百四十气,凡六十岁,而为一周,不及太过,斯皆见矣。 帝曰:夫子之言,上终天气,下毕地纪,可谓悉矣。余愿闻而藏之,上以治民,下以治身,使百姓昭着,上下和亲,德泽下流,子孙无忧,传之后世,无有终时,可得闻乎? 鬼臾区曰:至数之机,迫迮以微,其来可见,其往可追,敬之者昌,慢之者亡,无道行弘,必得天殃。谨奉天道,请言真要。 帝曰:善言始者,必会于终,善言近者,必知其远,是则至数极而道不惑,所谓明矣。愿夫子推而次之,令有条理,简而不匮,久而不绝,易用难忘,为之纲纪。至数之要,愿尽闻之。 鬼臾区曰:昭乎哉问?明乎哉道!如鼓之应桴,响之应声也。臣闻之,甲乙之岁,土运统之;乙庚之岁,金运统之;丙辛之岁,水运统之;丁壬之岁,木运统之;戊癸之岁,火运统之。 帝曰:其于三阴三阳合之奈何? 鬼臾区曰:子午之岁,上见少阴;丑未之岁,上见太阴;寅申之岁,上见少阳;卯酉之岁,上见阳明;辰戊之岁,上见太阳;已亥之岁,上见厥阴。少阴所谓标也,厥阴所谓终也。 厥阴之上,风气主之;少阴之上,热气主之;太阴之上,湿气主之;少阳之上,相火主之;阳明之上,燥气主之;太阳之上,寒气主之。所谓本也,是谓六元。 帝曰:光乎哉道,明乎哉论!请着之玉版、藏之金匮,署曰天元纪。 ## 天元纪大论篇第六十六注释 ①御:统御的意思。 ②太虚寥廓:太虚,即太空,意思是太空无穷地广大。 ③太过不及:阳年为太过,阴年为不及。 ④三合:中运与司天、年支都相符的年份,也叫做“太乙天符”。 ⑤木火土金水火:五行本是五个,而此为六个,是因为火分君火与相火,所以火有二。 ⑥子午之岁,上见少阴:逢子年和午年,少阴司天,因三阴三阳为六气之上奉于天,所以称为“上见”。 ## 天元纪大论篇第六十六参考白话译文 黄帝问道:天有木、火、土、金、水五行,临治于东、西、南、北、中五个方位,从而产生寒、暑、燥、湿、风等气候变化,人有五脏生五志之气,从而产生喜、怒、思、忧、恐等情志变化。经论所谓五运递相因袭,各有一定的主治季节,到了一年终结之时,又重新开始的情况,我已经知道了。还想再听听五运和三阴三阳的结合是怎样的。鬼臾区再次跪拜回答说:你提这个问题很高明啊!五运和阴阳是自然界变化的一般规律,是自然万物的一个总纲,是事物发展变化的基础和生长毁灭的根本,是宇宙间无穷尽的变化所在,这些道理哪能不通晓呢?因而事物的开始发生叫做“化”,发展到极点叫做“变”,难以探测的阴阳变化叫做“神”,能够掌握和运用这种变化无边的原则的人,叫做“圣”。阴阳变化的作用,在宇宙空间则表现为深远无穷,在人则表现为认识事物的自然规律,在地则表现为万物的生化。物质的生化而产生五味,认识了自然规律而产生智慧,在深远的宇宙空间,产生无穷尽的变化。神明的作用,在天为风,在地为木;在天为热,在地为火;在天为湿,在地为土;在天为燥,在地为金;在天为寒,在地为水。所以在天为无形之气,在地为有形之质,形和气互相感召,就能变化和产生万物。天复于上,地载于下,所以天地是万物的上下;阳升于左,阴降于右,所以左右为阴阳的道路;水属阴,火属阳,所以水火是阴阳的象征;万物发生于春属木,成实于秋属金,所以金木是生成的终始。阴阳之气并不是一成不变的,它有多少的不同,有形物质在发展过程中也有旺盛和衰老的区别,在上之气和在下之质互相感召,事物太过和不及的形象就都显露出来了。 黄帝说:我想听听关于五运分主四时是怎样的呢?鬼臾区说:五运各能主一年,不是单独只主四时。黄帝说:请你把其中的道理讲给我听听。鬼臾区说:臣久已考查过《太始天元册》,文中说:广阔无边的天空,是物质生化之本元的基础,万物滋生的开始,五运行于天道,终而复始,布施天地真元之气,概括大地生化的本元,九星悬照天空,七曜按周天之度旋转,于是万物有阴阳的不断变化,有柔刚的不同性质,幽暗和显明按一定的位次出现,寒冷和暑热,按一定的季节往来,这些生生不息之机,变化无穷之道,宇宙万物的不同形象,都表现出来了。我家研究这些道理已有十世,就是这个意思。 黄帝说:好。什么叫气有多少,形有盛衰呢?鬼臾区说:阴气和阳气各有多少的不同,厥阴为一阴,少阴为二阴,太阴为三阴,少阳为一阳,阳明为二阳,太阳为三阳,所以叫作三阴三阳。形有盛衰,指天干所主的运气,各有太过、不及的区别。例如开始是太过的阳年过后,随之而来的是不及的阴年,不及的阴年过后,从之而来的是太过的阳年。只要明白了迎之而至的是属于什么气,随之而至的是属于什么气,对一年中运气的盛衰情况,就可以预先知道。凡一年的中运之气与司天之气相符的,属于“天符”之年,一年的中运之气与岁支的五行相同的,属于“岁直”之年,一年的中运之气与司天之气及年支的五行均相合的,属于“三合”之年。 黄帝说:天气和地气互相感召是怎样的呢?鬼臾区说:寒、暑、燥、湿、风、火,是天的阴阳,三阴三阳上承之。木、火、土、金、水、火,是地的阴阳,生长化收藏下应之。上半年天气主之,春夏为天之阴阳,主生主长;下半年地气主之,秋冬为地之阴阳,主杀主藏。天气有阴阳,地气也有阴阳。因此说,阳中有阴,阴中有阳。所以要想知道天地阴阳的变化情况,就要了解,五行应于天干而为五运,常动而不息,故五年之间,自东向西,每运转换一次;六气应于地支,为三阴三阳,其运行较迟,各守其位,故六年而环周一次。由于动和静互相感召,天气和地气互相加临,阴气和阳气互相交错,而运气的变化就发生了。 黄帝说:天气和地气,循环周旋,有没有定数呢?鬼臾区说:司天之气,以六为节,司地之气,以五为制。司天之气,六年循环一周,谓之一备;司地之气,五年循环一周,谓之一周。主运之气的火运,君火是有名而不主令,相火代君宣化火令。六气和五运互相结合,七百二十气,谓之一纪,共三十年;一千四百四十气,共六十年而成为一周,在这六十年中,气和运的太过和不及,都可以出现了。 黄帝说:先生所谈论的,上则终尽天气,下则穷究地理,可以说是很详尽了。我想在听后把它保存下来,上以调治百姓的疾苦,下以保养自己的身体,并使百姓也都明白这些道理,上下和睦亲爱,德泽广泛流行,并能传之于子孙后世,使他们不必发生忧虑,并且没有终了的时候,可以再听你谈谈吗?鬼臾区说:气运结合的机理,很是切近而深切,它来的时候,可以看得见,它去的时候,是可以追溯的。遵从这些规律,就能繁荣昌盛,违背这些规律,就要损折夭亡;不遵守这些规律,而只按个人的意志去行事,必然要遇到天然的灾殃。现在请让我根据自然规律讲讲其中的至理要道。黄帝说:凡是善于谈论事理的起始,也必能领会其终结,善于谈论近的,也必然就知道远的。这样,气运的至数虽很深远,而其中的道理并不至被迷惑,这就是所谓明了的意思。请先生把这些道理进一步加以推演,使它更有条理,简明而又不贫乏,永远相传而不至于绝亡,容易掌握而不会忘记,使其能提纲挈领,至理扼要,我想听你详细地讲讲。鬼臾区说:你说的道理很明白,提的问题也很高明啊!好像鼓槌击在鼓上的应声,又像发出声音立即得到回响一样。臣听说过,凡是甲己年都是土运治理,乙庚年都是金运治理,丙辛年都是水运治理,丁壬年都是木运治理,戊癸年都是火运治理。 黄帝说:三阴三阳与六气是怎样相合的呢?鬼臾区说:子午年是少阴司天,丑未年是太阴司天,寅申年是少阳司天,卯酉年是阳明司天,辰戌年是太阳司天,巳亥年是厥阴司天。地支十二,始于子,终于亥,子是少阴司天,亥是厥阴司天,所以按这个顺序排列,少阴是起首,厥阴是终结。厥阴司天,风气主令;少阴司天,热气主令;太阴司天,湿气主令;少阳司天,相火主令;阳明司天,燥气主令;太阳司天,寒气主令。这就是三阴三阳的本元,所以叫做六元。黄帝说:你的论述很伟大,也很高明啊!我将把它刻在玉版上,藏在金匮里,题上名字,叫做《天元纪》。